કિન્નર : શું શુભ પ્રસંગોએ કિન્નરોને નેગ આપવો ફરજિયાત છે? અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે આપ્યો ચોંકાવનારો ચુકાદો! ⚖️📢
સાવધાન! કિન્નરો દ્વારા થતી બળજબરીપૂર્વકની વસૂલાત હવે ગણાશે ગુનો, જેલ જવાની પણ આવી શકે છે નોબત! ⚠️🚓
‘બધાઈ’ ના નામે ચાલતી ઉઘરાણી પર બ્રેક: હાઈકોર્ટે કિન્નર સમુદાયની અરજી ફગાવતા શું કહ્યું? 🛑🧐
પરંપરા કે ખંડણી? કિન્નરોની ‘જજમાની’ પ્રથા અંગે કોર્ટે કરી મોટી ટિપ્પણી, જાણી લો તમારા અધિકારો! 🏛️✨
આપણા દેશમાં લગ્ન હોય કે બાળકના જન્મનો ઉત્સવ, કિન્નરોનું આગમન અને તેમનું નાચગાન એક પરંપરા બની ગઈ છે. આ પ્રસંગોએ તેઓ ‘બધાઈ’ કે ‘નેગ’ ના નામે પૈસા કે ભેટ લેતા હોય છે. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે શું આ તેમનો કાયદેસરનો અધિકાર છે? અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે તાજેતરમાં આ મામલે એક એવો ચુકાદો આપ્યો છે જેણે વર્ષો જૂની પરંપરા અને કાયદા વચ્ચેની રેખા સ્પષ્ટ કરી દીધી છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો? 🧐
ઉત્તર પ્રદેશના ગોંડા જિલ્લાની એક ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિ, રેખા દેવીએ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટની લખનૌ બેંચમાં એક વિચિત્ર અરજી કરી હતી. અરજીમાં માંગ કરવામાં આવી હતી કે કોર્ટ તેમના માટે ‘બધાઈ’ વસૂલવા માટે એક ચોક્કસ વિસ્તાર નક્કી કરી આપે. અરજદારનો દાવો હતો કે તે વર્ષોથી જરવાલ શહેરથી લઈને કર્નલગંજ સુધીના વિસ્તારોમાં બધાઈ વસૂલવાનું કામ કરે છે. પરંતુ, હવે અન્ય કિન્નરો તેમના વિસ્તારમાં આવીને પૈસા ઉઘરાવે છે, જેના કારણે અંદરોઅંદર ઝઘડા અને મારામારી થાય છે.
અરજદારે કોર્ટ પાસે રક્ષણ માંગ્યું હતું કે તેમના વિસ્તારનું સીમાંકન કરવામાં આવે જેથી તેઓ શાંતિથી પોતાની ‘પરંપરાગત વસૂલાત’ ચાલુ રાખી શકે.
કોર્ટની કડક ટિપ્પણી: ‘બધાઈ’ એ અધિકાર નથી! ⚖️
ન્યાયમૂર્તિ આલોક માથુર અને ન્યાયમૂર્તિ અમિતાભ કુમાર રાયની ખંડપીઠે આ અરજી સાંભળ્યા બાદ અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું હતું. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, કિન્નર સમુદાયના સભ્યોને પરંપરાગત ‘બધાઈ’ કે ‘નેગ’ માંગવાનો કોઈ કાયદેસરનો અધિકાર નથી.
કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે કોઈ પણ વ્યક્તિ પાસેથી બળજબરીથી કે ઈચ્છા વિરુદ્ધ પૈસા કઢાવવા એ કાયદા વિરુદ્ધ છે. કોઈ પણ પ્રકારનો વેરો, ફી કે ઉઘરાણી માત્ર કાયદાકીય સત્તા હેઠળ જ કરી શકાય છે. ‘બધાઈ’ કે ‘જજમાની’ ના નામે થતી પૈસાની વસૂલાતને કોઈ કાયદેસરનું પીઠબળ નથી.
શું આ ખંડણી છે? 🚓⚠️
હાઈકોર્ટે એક ડગલું આગળ વધીને ચેતવણી આપી કે જો કિન્નરો બળજબરીથી પૈસા માંગે છે, તો તે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) હેઠળ ગુનો બની શકે છે. કોર્ટે કહ્યું કે આવી માંગણીઓ ‘ખંડણી’ (Extortion) સમાન ગણાઈ શકે છે. જો કોર્ટ આવી અરજીને મંજૂરી આપે, તો તેનો અર્થ એ થશે કે કોર્ટ ગેરકાયદેસર વસૂલાતને માન્યતા આપી રહી છે, જે ભવિષ્યમાં અન્ય ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે.
ટ્રાન્સજેન્ડર એક્ટ ૨૦૧૯ માં શું જોગવાઈ છે? 📜
અરજદારે દલીલ કરી હતી કે આ તેમનો પરંપરાગત અધિકાર છે અને બંધારણની કલમ ૧૪, ૧૯ અને ૨૧ હેઠળ તેમને રક્ષણ મળવું જોઈએ. જોકે, કોર્ટે નોંધ્યું કે ટ્રાન્સજેન્ડર પર્સન્સ (પ્રોટેક્શન ઓફ રાઈટ્સ) એક્ટ, ૨૦૧૯ માં પણ આવી કોઈ ‘બધાઈ’ વસૂલવાની જોગવાઈ કે અધિકાર આપવામાં આવ્યો નથી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કાયદો ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓના સન્માન અને અધિકારોનું રક્ષણ કરે છે, પરંતુ તે ગેરકાયદેસર નાણાકીય વસૂલાતની છૂટ આપતો નથી.
સમાજ પર આ ચુકાદાની અસર 🌍
ઘણીવાર આપણે જોયું છે કે લગ્ન કે અન્ય ખુશીના પ્રસંગોમાં કિન્નરો મોટી રકમની માંગણી કરતા હોય છે. જો માંગણી પૂરી ન થાય તો તેઓ હંગામો કરે છે અથવા અપશબ્દો બોલે છે. આ ચુકાદા બાદ સામાન્ય નાગરિકોને એ જાણવા મળ્યું છે કે:
- કિન્નરોને પૈસા આપવા એ તમારી સ્વૈચ્છિક ઈચ્છા પર નિર્ભર છે, તે કોઈ કાયદેસરની ફરજ નથી.
- કોઈ પણ કિન્નર તમને પૈસા આપવા માટે મજબૂર કરી શકતું નથી.
- વિસ્તારની વહેંચણી કરીને વસૂલાત કરવી એ સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર છે.
નિષ્કર્ષ ✨
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો આ નિર્ણય પરંપરા અને કાયદા વચ્ચેના સંઘર્ષને ઉકેલવા તરફનું એક મોટું પગલું છે. કિન્નર સમુદાય પ્રત્યે સહાનુભૂતિ હોવી જોઈએ અને તેમને સમાજમાં સમાન સ્થાન મળવું જોઈએ, પરંતુ તેના નામે બળજબરીપૂર્વકની વસૂલાતને કાયદેસર ઠેરવી શકાય નહીં.
આ ચુકાદો તે તમામ લોકો માટે એક રાહત સમાન છે જેઓ શુભ પ્રસંગોએ કિન્નરોની ઉઘરાણીથી પરેશાન હતા. હવે એ જોવાનું રહેશે કે આ ચુકાદાની જમીની સ્તરે કેટલી અસર થાય છે અને કિન્નર સમુદાય પોતાની આજીવિકા માટે કેવા નવા અને કાયદેસરના રસ્તાઓ અપનાવે છે.
સરકારી નિયમો : 1 મે થી બદલાશે ગેસ સિલિન્ડરથી લઈને ક્રેડિટ કાર્ડ સુધીના આ 5 નિયમો
