સિંધુ જળ સંધિ: હેગની કોર્ટમાં પાકિસ્તાનનો આક્રંદ! 🌊 ભારતના હાઈડ્રો પ્રોજેક્ટ્સથી કેમ ફફડી રહ્યું છે ઈસ્લામાબાદ?
⚡ કાશ્મીરમાં ભારતનો ‘પાવર’ પ્લાન: કિરૂ અને ક્વાર પ્રોજેક્ટથી પાકિસ્તાન કેમ ગભરાયું? જાણો અંદરની વાત.
🏗️ ચિનાબ નદી પર ભારતના ‘મેગા પ્રોજેક્ટ્સ’ જોઈ પાકિસ્તાનને લાગ્યા ઝટકા, કોર્ટમાં કરી વિચિત્ર દલીલો!
નવી દિલ્હી/ઇસ્લામાબાદ:
સિંધુ જળ સંધિ : ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધોમાં દાયકાઓથી ચાલી આવતી તણાવની સ્થિતિ હવે પાણીના મુદ્દે વધુ ગરમાઈ છે. તાજેતરમાં હેગ સ્થિત પરમેનન્ટ કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશન (PCA) માં સિંધુ જળ સંધિ (IWT) ને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી પૂર્ણ થઈ છે. આ સુનાવણીમાં પાકિસ્તાને જે રીતે ભારત વિરુદ્ધ દલીલો કરી છે, તે જોતા સ્પષ્ટ લાગે છે કે ભારત દ્વારા જમ્મુ-કાશ્મીરમાં થઈ રહેલો હાઈડ્રો-ઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ્સનો વિકાસ પાકિસ્તાન માટે માથાનો દુખાવો બની ગયો છે.
કોર્ટમાં પાકિસ્તાને શું કરી ‘ગિડગિડામણ’? ⚖️😭
પાકિસ્તાને PCA સામે દાવો કર્યો છે કે ભારત જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જે હાઈડ્રો-ઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ્સ બનાવી રહ્યું છે, તે તેની ‘જળ સુરક્ષા’ માટે મોટો ખતરો છે. પાકિસ્તાની વકીલોએ દલીલ કરી હતી કે ભારત આ પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા સિંધુ જળ સંધિની શરતોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે અને જાણી જોઈને પાકિસ્તાનને નુકસાન પહોંચાડવા માટે વધુ પાણીનો સંગ્રહ કરી રહ્યું છે.
પાકિસ્તાને ખાસ કરીને કિશ્તવાડમાં ચિનાબ નદી પર બની રહેલા 624 મેગાવોટના કિરૂ (Kiru) હાઈડ્રો-ઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટને નિશાન બનાવ્યો છે. પાકિસ્તાને આ પ્રોજેક્ટને ‘કેસ સ્ટડી’ તરીકે રજૂ કર્યો અને આરોપ લગાવ્યો કે ભારત અહીં પાણીના સંગ્રહ (Pondage) માટે જે દાવો કરી રહ્યું છે તે અત્યંત વધારીને રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
ભારતનો માસ્ટર સ્ટ્રોક: ‘અમે કોર્ટમાં નહીં આવીએ’ 🚫
સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે ભારતે PCA ની આ કાર્યવાહીમાં ભાગ લેવાનો જ ઇનકાર કરી દીધો છે. ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે સિંધુ જળ સંધિના મુદ્દાઓ દ્વિપક્ષીય રીતે અથવા તટસ્થ નિષ્ણાતો દ્વારા ઉકેલવા જોઈએ, અને તેમાં કોઈ ત્રીજી સંસ્થા કે આર્બિટ્રેશન કોર્ટની દખલગીરી સ્વીકાર્ય નથી. ભારતના બહિષ્કાર છતાં પાકિસ્તાને એકલા હાથે કોર્ટમાં પોતાની કેસેટ વગાડવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું.
કિરૂ અને ક્વાર પ્રોજેક્ટ: પાકિસ્તાન કેમ ડરી રહ્યું છે? 🏗️⚡
પાકિસ્તાનનો મુખ્ય ડર એ છે કે ચિનાબ નદી પરના ભારતના મેગા પ્રોજેક્ટ્સ—જેમાં બગલિહાર, દુલ હસ્તી, કિરૂ અને ક્વાર (Kwar) સામેલ છે—પાકિસ્તાન તરફ જતી નદીઓના પ્રવાહને અસર કરી શકે છે. પાકિસ્તાને કોર્ટમાં 81 પાનાની એક નોંધ રજૂ કરી હતી, જેમાં જણાવ્યું હતું કે ભારતે આ પ્રોજેક્ટ્સની ડિઝાઈનમાં પર્યાવરણીય પ્રવાહના નિયમોનું પણ ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
પાકિસ્તાનના મતે, કિરૂ પ્રોજેક્ટમાં પાણીનો સંગ્રહ માત્ર 3.36 Mm3 થી 7.72 Mm3 સુધી જ હોવો જોઈએ, જ્યારે ભારત 20.22 Mm3 ના સંગ્રહનો દાવો કરી રહ્યું છે. પાકિસ્તાની વકીલોએ એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે ભારત ‘સિસ્ટમ સાથે રમત’ (Gaming the system) કરી રહ્યું છે.
કાશ્મીરમાં વિકાસની ફૂલ સ્પીડ! 🚀🏞️
જ્યારે પાકિસ્તાન કોર્ટમાં ફરિયાદો કરી રહ્યું છે, ત્યારે બીજી તરફ ભારતે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આ પ્રોજેક્ટ્સના નિર્માણમાં તેજી લાવી દીધી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ગયા વર્ષે પહલગામમાં થયેલા આતંકી હુમલા બાદ ભારતે સિંધુ જળ સંધિના અમુક પાસાઓને સ્થગિત કરી દીધા હતા અને પ્રોજેક્ટ્સની કામગીરી ફાસ્ટ-ટ્રેક પર મૂકી દીધી છે.
- પાકલ દુલ પ્રોજેક્ટ (1000 MW): 2026 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય.
- કિરૂ પ્રોજેક્ટ (624 MW): 2026 ના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થવાની આશા, જેમાં ભારતે નિર્માણ સમયમાં 3-4 મહિનાની બચત કરી છે.
- પરનાઈ (37.5 MW) અને ક્વાર (540 MW): 2027 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય છે.
ભારતનો હેતુ સ્પષ્ટ છે કે જમ્મુ-કાશ્મીરની વીજ જરૂરિયાતો પૂરી કરવી અને સરહદી વિસ્તારોમાં વિકાસ પહોંચાડવો.
શું પાકિસ્તાનની ચાલબાજી સફળ થશે? 🤔🌍
PCA એ કિશનગંગા અને રાતલે પ્રોજેક્ટના મુદ્દે સુનાવણી પૂરી કરી છે, પરંતુ પાકિસ્તાને ચતુરાઈથી તેમાં કિરૂ અને ક્વાર જેવા નવા મુદ્દાઓ પણ ઘુસાડી દીધા છે. જોકે, ભારત આ આખી પ્રક્રિયાને માન્યતા આપતું નથી, તેથી પાકિસ્તાન માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કોઈ મોટો ઓર્ડર મેળવવો મુશ્કેલ બની શકે છે.
ભારતનું માનવું છે કે પાકિસ્તાન આંતરરાષ્ટ્રીય મંચોનો ઉપયોગ માત્ર પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ કરવા માટે કરી રહ્યું છે. પરંતુ જે રીતે અત્યારે કામ ચાલી રહ્યું છે, તે જોતા લાગે છે કે પાકિસ્તાનની આ ‘જળ-યુદ્ધ’ ની નીતિ સફળ થવાની નથી.
ફલશ્રૃતિ ✨
સિંધુ જળ સંધિનો વિવાદ હવે માત્ર પાણીનો નથી રહ્યો, પણ તે ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા અને જમ્મુ-કાશ્મીરના વિકાસની લડાઈ બની ગઈ છે. ભારત પોતાની નદીઓના હકનો ઉપયોગ કરીને વીજળી પેદા કરવા માટે મક્કમ છે, જ્યારે પાકિસ્તાન પોતાના આંતરિક સંકટો અને જળ સુરક્ષાના નામે ભારતને ઘેરવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે PCA નો અંતિમ અહેવાલ શું આવે છે અને ભારત તેના પર કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે.
કિન્નરોની ‘બધાઈ’ પર હાઈકોર્ટની લાલ આંખ: પૈસા માંગવા એ કાયદેસરનો અધિકાર નથી
