Social Media : દેખાય છે તેટલું સાદું નથી આ ડિજિટલ વિશ્વ 📱
Social Media : તાજેતરમાં ટેક ક્રિએટર વરુણ માયા અને અચીના સિરોહીએ એક પ્રયોગ કર્યો. તેમણે જોયું કે અલગ-અલગ લોકોના ઈન્સ્ટાગ્રામ ફીડમાં એક જ પ્રકારનું કન્ટેન્ટ પીરસવામાં આવી રહ્યું છે. મેટા (Meta) પોતે સ્વીકારે છે કે તમે કઈ કોમેન્ટ પહેલા જોશો તે એલ્ગોરિધમ નક્કી કરે છે, જે તમારી પસંદગી અને પૂર્વગ્રહોને પ્રોત્સાહન આપે છે. પણ શું આ માત્ર એક એપની ટેકનિકલ બાબત છે કે તેની પાછળ કોઈ મોટો પ્લાન છે?
🛑 સાવધાન! તમારો સોશિયલ મીડિયા ફીડ દેશ વિરુદ્ધનું નવું યુદ્ધમેદાન તો નથી ને?
સત્ય એ છે કે સોશિયલ મીડિયા એપ્સ હવે માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી રહી, પરંતુ તે કોઈપણ દેશને અંદરથી તોડવાનું સૌથી મોટું હથિયાર બની ગઈ છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આપણા પડોશી દેશોમાં આ સોશિયલ મીડિયાના કારણે સરકારો ઉથલાવી દેવામાં આવી છે અને દેશોમાં આગ લગાડી દેવામાં આવી છે.
સીજેપી (CJP) અને ભારતની સ્થિતિ
Social Media : ભારતમાં તાજેતરમાં ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ એટલે કે CJP નામનું એક કહેવાતું યુવા આંદોલન જોવા મળ્યું. શરૂઆતમાં આ આંદોલન NEET પરીક્ષાના મુદ્દે હતું, પણ ટૂંક સમયમાં જ તેની દિશા બદલાઈ ગઈ. લોકોના ઈન્સ્ટાગ્રામ ફીડમાં અચાનક સીજેપીની રીલ્સનો મારો ચલાવવામાં આવ્યો, તેવા લોકોને પણ આ વિડીયો દેખાયા જેઓ તેમને ફોલો પણ નહોતા કરતા.
સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ હતી કે આ આંદોલન દરમિયાન પથ્થરમારો થયો, પોલીસ પર હુમલા થયા અને સરકારી કચેરીઓ તોડવામાં આવી, પરંતુ એલ્ગોરિધમે આ હિંસાના વિડીયો ગાયબ કરી દીધા હતા. તેના બદલે, માત્ર રડતી છોકરીઓ અને ‘સરકાર વિદ્યાર્થીઓને કચડી રહી છે’ તેવા ડ્રામેટિક વિડીયો જ પીરસવામાં આવ્યા. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ કોઈ સ્વયંભૂ આંદોલન નહોતું, પરંતુ એક પેઇડ નેટવર્ક હતું જ્યાં ઇન્ફ્લુએન્સર્સને 30,000 થી 50,000 રૂપિયા આપીને એક જ પ્રકારનું કન્ટેન્ટ બનાવવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું.
શું છે આ ‘કલર રિવોલ્યુશન’? 🌈
Social Media : આ આખી પ્રક્રિયાને વિશ્વ ‘કલર રિવોલ્યુશન’ તરીકે ઓળખે છે. આમાં બંદૂક કે સેના વગર, સોશિયલ મીડિયા દ્વારા જનતાને દેશ અને સરકાર વિરુદ્ધ ભડકાવીને અંદરથી સત્તાપલટો કરવામાં આવે છે. આનો પ્રારંભ 2011 માં ‘આરબ સ્પ્રિંગ’ થી થયો હતો, જ્યાં ફેસબુક દ્વારા ઇજિપ્તમાં 30 વર્ષ જૂની સરકાર ઉથલાવી દેવામાં આવી હતી. પરિણામ શું આવ્યું? લિબિયા અને સીરિયા જેવા દેશો બરબાદ થઈ ગયા.
ભારતના પડોશી દેશોની બરબાદીની કહાની 🌏
Social Media : ભારતની આસપાસના ત્રણ દેશોમાં છેલ્લા ચાર વર્ષમાં આ જ રીતે સરકારો પડી છે:
- શ્રીલંકા (2022): મોંઘવારીના મુદ્દાને સોશિયલ મીડિયા પર ‘અરાગલ્યા’ આંદોલનમાં ફેરવી દેવાયો અને રાષ્ટ્રપતિને દેશ છોડી ભાગવું પડ્યું.
- બાંગ્લાદેશ (2024): અનામતના મુદ્દે શરૂ થયેલા આંદોલનને સોશિયલ મીડિયા પર એટલું એમ્પ્લીફાય કરવામાં આવ્યું કે શેખ હસીનાની મજબૂત સરકાર પડી ગઈ. ખુદ બાંગ્લાદેશના નવા વડાપ્રધાને સ્વીકાર્યું કે આ આંદોલન ખૂબ જ સચોટ રીતે પ્લાન કરવામાં આવ્યું હતું.
- નેપાળ (2025): આ ઉદાહરણ સૌથી વધુ ભયાનક છે. નેપાળમાં ડિસ્કોર્ડ અને ટિકટોક જેવી એપ્સ દ્વારા આંદોલન ચલાવીને કેપી શર્મા ઓલીની સરકાર ઉથલાવી દેવામાં આવી. નવાઈની વાત એ છે કે નેપાળના આગામી વડાપ્રધાનની પસંદગી એક વિદેશી એપ ‘ડિસ્કોર્ડ’ પર ઓનલાઈન પોલ દ્વારા કરવામાં આવી હતી!
પડદા પાછળના ખેલાડીઓ કોણ છે? 🎭
Social Media : આ બધું કરવા માટે પૈસા ક્યાંથી આવે છે? મેટા (ફેસબુક/ઇન્સ્ટાગ્રામ) ક્યારેય તટસ્થ રહ્યું નથી. માર્ક ઝુકરબર્ગે પોતે સ્વીકાર્યું છે કે સરકારના દબાણમાં તેઓ કન્ટેન્ટ સેન્સર કરે છે. આ સિવાય USAID, NED અને જ્યોર્જ સોરોસની ‘ઓપન સોસાયટી ફાઉન્ડેશન’ જેવી સંસ્થાઓ દેશોમાં NGO અને મીડિયા નેટવર્ક બનાવવા માટે કરોડો ડોલરનું ફંડિંગ આપે છે. બાંગ્લાદેશ અને નેપાળમાં આંદોલન પહેલા કરોડો ડોલરનું વિદેશી ફંડિંગ આવ્યું હોવાના પુરાવા છે.
ભારત કેમ છે નિશાના પર? 🎯
Social Media : ભારત આજે વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા છે અને તે કોઈના દબાણમાં આવ્યા વગર પોતાના નિર્ણયો લે છે. વિદેશી શક્તિઓને ભારતની આ સ્વતંત્રતા ખૂંચે છે. ભારતને સીધી રીતે હરાવવું મુશ્કેલ હોવાથી, સોશિયલ મીડિયાને હથિયાર બનાવીને ભારતના યુવાનોને ગુમરાહ કરવાનું ષડયંત્ર ચાલી રહ્યું છે. CJP તો માત્ર એક ‘ટ્રાયલ’ હતી.
નિષ્કર્ષ અને સમાધાન 💡
Social Media : ચીને આ ખતરો પહેલા જ સમજી લીધો હતો અને વિદેશી એપ્સને બદલે પોતાની એપ્સ (WeChat, Weibo) બનાવી, જેથી કોઈ વિદેશી શક્તિ તેમના લોકોના મન સાથે ખેલી ન શકે. ભારત માટે આ એક મોટો બોધપાઠ છે.
આપણે સમજવું પડશે કે આપણો ફોન અને આપણો ફીડ આજે યુદ્ધનું મેદાન છે. કોઈપણ વિડીયો જે તમને તમારા દેશ, સેના કે સમાજ પ્રત્યે નફરત શીખવે, ત્યાં થોભી જાઓ. નફરત ફેલાવીને તમે અજાણતા જ તે ષડયંત્રના મહોરા બની રહ્યા છો જે તમારા દેશને નબળો પાડવા માંગે છે. સાચી દેશભક્તિ એ જ છે કે આપણે સોશિયલ મીડિયાના આ માયાજાળને સમજીએ અને પ્યાદા બનવાનો ઇનકાર કરીએ.
અંતિમ નિષ્કર્ષ: ડિજિટલ યુગમાં જાગૃતિ એ જ સાચી દેશભક્તિ
Social Media : જ્યારે પણ તમારા સ્માર્ટફોનની સ્ક્રીન પર કોઈ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ આવે, ત્યારે તેના પર કોઈપણ આવેગપૂર્ણ કે ઈમોશનલ પ્રતિક્રિયા આપતા પહેલા એક ક્ષણ માટે થોભીને શાંતિથી વિચારવાની જરૂર છે. શું આ પોસ્ટ તમને કોઈ ખાસ હેતુથી તો નથી બતાવવામાં આવી રહી? સ્ત્રોતો અનુસાર, મેટા જેવા પ્લેટફોર્મ એલ્ગોરિધમનો ઉપયોગ કરીને નક્કી કરે છે કે તમને કયું કન્ટેન્ટ દેખાશે, જે ઘણીવાર તમારી માનસિકતા અને પૂર્વગ્રહોને ઉત્તેજિત કરવા માટે જ તૈયાર કરવામાં આવે છે. વરુણ માયાના પ્રયોગે પણ સાબિત કર્યું છે કે કેવી રીતે દરેકના ફીડમાં એક જ પ્રકારનું કન્ટેન્ટ પીરસીને લોકોના વિચારવાની દિશા બદલી શકાય છે. યાદ રાખો કે, સીજેપી (CJP) જેવા આંદોલનો વખતે પણ એલ્ગોરિધમે હિંસાના વિડીયોને દબાવી દીધા હતા અને માત્ર ભાવનાત્મક રીતે ભડકાવે તેવા વિડીયો જ લોકોના ફીડમાં ભરી દીધા હતા. જો કોઈ પોસ્ટ તમને તમારા જ દેશ, સુરક્ષા દળો કે સમાજ પ્રત્યે નફરત શીખવે કે અત્યંત ગુસ્સો અપાવે, તો સમજી લેવું કે તમે અજાણતા જ કોઈ મોટા વિદેશી ષડયંત્રના પ્યાદા બની રહ્યા છો. આ ડિજિટલ યુદ્ધમેદાનમાં સોશિયલ મીડિયાના માયાજાળને સમજીને ગેરમાર્ગે દોરાવવાનો ઇનકાર કરવો, એ જ આજના સમયની સૌથી મોટી અને અનિવાર્ય દેશભક્તિ છે.
Gujarat : પલળેલા પુસ્તકોની ચિંતા છોડો, સરકાર આપશે નવા પાઠ્યપુસ્તકો
