India : ભારતની ચૂંટણી વ્યવસ્થા એ માત્ર રાજકીય પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહીને સફળતાપૂર્વક ધબકતી રાખતી એક અત્યંત વિશાળ, ચુસ્ત અને પારદર્શક વ્યવસ્થા છે. અમદાવાદ મેનેજમેન્ટ એસોસિએશન (AMA) ખાતે યોજાયેલા ‘Conducting Elections in India – The Largest Democracy in the World’ વિષય પરના ખાસ વ્યાખ્યાનમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર શ્રી જ્ઞાનેશ કુમારે દેશના ચૂંટણી મેનેજમેન્ટના રોચક પાસાંઓ પરથી પડદો ઊંચક્યો હતો. આ પ્રસંગે ગુજરાતના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી શ્રી સંદીપ સાગળે, AMA ના પ્રેસિડેન્ટ શ્રી રાજીવ ગાંધી, શ્રી રિન્કેશ પટેલ, શ્રી યોગેશ ઠક્કર અને મોટી સંખ્યામાં પ્રબુદ્ધ નાગરિકો તેમજ યુવાનો હાજર રહ્યા હતા.
📊 India : માનવબળ અને લોજિસ્ટિક્સનું અકલ્પનીય મેનેજમેન્ટ
India : વિશ્વના અનેક દેશોની કુલ વસ્તી કરતાં પણ વધુ એટલે કે આશરે ૯૦ કરોડ મતદારો ધરાવતા ભારતમાં લોકસભા ચૂંટણીનું સંચાલન કરવું એ માનવ ઇતિહાસની સૌથી મોટી કવાયત છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને સુચારુ રૂપે પૂર્ણ કરવા માટે સામાન્ય ચૂંટણી દરમિયાન આશરે ૧.૮ કરોડ કર્મચારીઓ પોતાની ફરજ બજાવે છે. દેશના વિશાળ ભૌગોલિક વિસ્તાર અને કરોડો નાગરિકો વચ્ચે બંધારણીય માળખા અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ ચૂંટણી યોજવી એ ભારતની વિશ્વમાં એક વિશિષ્ટ ઓળખ ઊભી કરે છે.
🏠 ૧૨ લાખ BLO: મતદાર યાદીની શુદ્ધતાનો પાયો
India : ચૂંટણી પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે ત્રણ તબક્કામાં વહેંચાયેલી છે: મતદાર યાદીની તૈયારી, મતદાન અને મતગણતરી. કોઈપણ ચૂંટણીની નિષ્પક્ષતાનો આધાર તેની શુદ્ધ મતદાર યાદી પર હોય છે. દેશમાં આશરે ૧૨ લાખ બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLO) પોતે ઘરે-ઘરે જઈને મતદાર યાદીની ભૌતિક ચકાસણી કરે છે. દરેક પાત્ર નાગરિક મતદાર યાદીમાં સામેલ થાય અને કોઈ અયોગ્ય કે ખોટું નામ યાદીમાં ન રહી જાય તે સુનિશ્ચિત કરવું એ ચૂંટણી પંચનો મૂળભૂત ઉદ્દેશ છે.
🔒 EVM સુરક્ષા: મોક પોલથી લઈને ફોર્મ-૧૭C સુધીનો કિલ્લો
અવારનવાર EVM મશીનો પર ઊભી થતી શંકાઓ સામે સ્પષ્ટતા આપતાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે જણાવ્યું હતું કે EVM એ કોઈ ઓનલાઈન ડિવાઈસ નથી અને તે ઈન્ટરનેટ, વાઈ-ફાઈ કે બ્લૂટૂથ સાથે બિલકુલ જોડાયેલું નથી.
આ ઉપરાંત, સમગ્ર પ્રક્રિયામાં રાજકીય પક્ષો અને ઉમેદવારોના પ્રતિનિધિઓની પારદર્શક ભાગીદારી રહે છે:
- મોક પોલ (Mock Poll): મતદાન શરૂ થાય તે પહેલાં તમામ ઉમેદવારોના પ્રતિનિધિઓની હાજરીમાં મશીનની યોગ્ય ચકાસણી માટે મોક પોલ કરવામાં આવે છે.
- ફોર્મ-૧૭C (Form-17C): મતદાન પૂર્ણ થયા બાદ ફોર્મ-૧૭C માં પડેલા કુલ મતોની ચોક્કસ નોંધ કરવામાં આવે છે અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ EVM ને સીલ કરવામાં આવે છે.
- મતગણતરી (Counting): મતગણતરી વખતે પણ કાઉન્ટિંગ એજન્ટ્સની હાજરીમાં જ EVM ના પરિણામો ચકાસવામાં આવે છે.
📱 ડિજિટલ ક્રાંતિ: ‘ECI Net’ પ્લેટફોર્મ
India : સમયની સાથે ચૂંટણી પંચે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ પણ વ્યાપક બનાવ્યો છે. અગાઉ ચૂંટણી સંચાલન માટે વિવિધ મોબાઈલ એપ્લિકેશન્સનો ઉપયોગ થતો હતો, જેને હવે એકીકૃત કરીને ‘ECI Net’ નામનું ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા સમગ્ર દેશના વિશાળ ચૂંટણી તંત્ર વચ્ચે ઝડપી અને અસરકારક સંચાર શક્ય બન્યો છે.
🗳️ રાષ્ટ્રપતિથી લઈને વિધાનસભા સુધીનું સંચાલન
India : ભારતનું ચૂંટણી પંચ રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ, લોકસભા, રાજ્યસભા તેમજ તમામ રાજ્યોની વિધાનસભાઓની ચૂંટણીઓનું સંચાલન કાયદાકીય માળખા હેઠળ કરે છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે ૧૮ વર્ષ કે તેથી વધુ વયના દરેક નાગરિકને મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવીને લોકશાહીના આ મહાયજ્ઞમાં પોતાની ભાગીદારી નોંધાવવા આહ્વાન કર્યું હતું.
Chinmoy Krishna : મા જીવતી હતી ત્યારે પેરોલ નહીં, મર્યા પછી માત્ર ૫ કલાક… બાંગ્લાદેશની કડવી હકીકત
