⚖️ સબરીમાલા મહા-સુનાવણી: શું પરંપરાઓ બદલાશે કે શ્રદ્ધા અકબંધ રહેશે? સુપ્રીમ કોર્ટમાં 9 જજોની બેન્ચની મહા સુનાવણી
📜 ‘શું કોર્ટ પાસે ધાર્મિક જ્ઞાન છે?’ સબરીમાલા કેસમાં કેન્દ્ર સરકારે ઉઠાવ્યો મોટો સવાલ
નવી દિલ્હી: ભારતના ન્યાયિક ઇતિહાસમાં આજે એક નવો અધ્યાય લખાવા જઈ રહ્યો છે. વર્ષોથી ચાલતા વિવાદ અને કરોડો લોકોની આસ્થા સાથે જોડાયેલા સબરીમાલા મંદિર (Sabarimala Temple) માં મહિલાઓના પ્રવેશના મામલે સુપ્રીમ કોર્ટની 9 જજોની બંધારણીય બેન્ચે અંતિમ સુનાવણી શરૂ કરી દીધી છે. આ સુનાવણી માત્ર એક મંદિર પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભારતમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને લિંગ સમાનતા વચ્ચેની સીમાઓ નક્કી કરશે.
📅 સબરીમાલા : સુનાવણીનો પ્રારંભ અને બેન્ચની રચના
સબરીમાલા : 7 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ સવારે ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત (CJI Surya Kant) ની આગેવાની હેઠળની 9 જજોની બેન્ચે આ મામલે સુનાવણી હાથ ધરી છે. આ બેન્ચમાં જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ન, જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ, જસ્ટિસ અહેસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ, જસ્ટિસ અરવિંદ કુમાર, જસ્ટિસ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહ, જસ્ટિસ પ્રસન્ના બી. વરાલે, જસ્ટિસ આર. મહાદેવન અને જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીનો સમાવેશ થાય છે. આ બેન્ચની રચનામાં વિવિધ પ્રાદેશિક અને સામાજિક પૃષ્ઠભૂમિનું ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે, જેમાં જસ્ટિસ નાગરત્ન એકમાત્ર મહિલા જજ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે આ સુનાવણી માટે 22 એપ્રિલ સુધીનો સમય નક્કી કર્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ નિર્ધારિત સમયપત્રક મુજબ જ ચાલશે અને કોઈ વધારાનો સમય આપવામાં આવશે નહીં, કારણ કે અન્ય ઘણા મહત્વના મુદ્દાઓ પડતર છે.
🚩 કેન્દ્ર સરકારનો પક્ષ: ‘શ્રદ્ધાના મામલામાં કોર્ટની દખલ ન હોવી જોઈએ’
સબરીમાલા : કેન્દ્ર સરકાર વતી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ મજબૂત દલીલો રજૂ કરી હતી. કેન્દ્ર સરકારે લેખિત દલીલોમાં જણાવ્યું હતું કે સબરીમાલા મંદિરમાં માસિક ધર્મની ઉંમરની મહિલાઓના પ્રવેશ પરનો પ્રતિબંધ ધાર્મિક આસ્થાનો વિષય છે અને તે ન્યાયિક સમીક્ષાની બહાર હોવો જોઈએ.
તુષાર મહેતાએ દલીલ કરી હતી કે:
- નિપુણતાનો અભાવ: શું કોર્ટ પાસે ધાર્મિક ગ્રંથોની ઊંડી તપાસ કરવાની અને કઈ પ્રથા ધર્મનો આવશ્યક ભાગ છે તે નક્કી કરવાની નિપુણતા છે?.
- ધર્મ એકાધિકાર નથી: હિન્દુ ધર્મ, ઇસ્લામ કે ખ્રિસ્તી ધર્મ કોઈ એક જ વિચારધારા પર ચાલતા નથી. તેમાં અનેક સંપ્રદાયો અને પેટા-સંપ્રદાયો છે, જેમને બંધારણના આર્ટિકલ 25 અને 26 હેઠળ રક્ષણ મળેલું છે.
- નૈષ્ઠિક બ્રહ્મચારી સ્વરૂપ: ભગવાન અયપ્પા ‘નૈષ્ઠિક બ્રહ્મચારી’ છે, અને મહિલાઓના પ્રવેશ પરનો પ્રતિબંધ આ પરંપરા સાથે જોડાયેલો છે, નહીં કે લિંગ ભેદભાવ સાથે.
📜 2018 નો ચુકાદો અને વિવાદની શરૂઆત
સબરીમાલા : આ સમગ્ર વિવાદ સપ્ટેમ્બર 2018 ના ચુકાદાથી શરૂ થયો હતો, જેમાં તત્કાલીન 5 જજોની બેન્ચે 4:1 ની બહુમતીથી મહિલાઓના પ્રવેશ પરનો પ્રતિબંધ હટાવી દીધો હતો. તે સમયે જસ્ટિસ ઇન્દુ મલ્હોત્રાએ એકમાત્ર અસંમતિ દર્શાવતા કહ્યું હતું કે કોર્ટે ધાર્મિક પરંપરાઓમાં દખલ ન કરવી જોઈએ. આ ચુકાદા બાદ કેરળમાં વ્યાપક વિરોધ પ્રદર્શનો થયા હતા અને 60 થી વધુ રિવ્યુ પિટિશન દાખલ કરવામાં આવી હતી.
🕌 માત્ર સબરીમાલા જ નહીં, અન્ય ધર્મો પર પણ અસર પડશે
આ 9 જજોની બેન્ચ માત્ર સબરીમાલાના કેસ પર જ નિર્ણય નહીં લે, પરંતુ તે અન્ય ધર્મોની પ્રથાઓ પર પણ અસર કરશે. જેમાં શામેલ છે:
- મુસ્લિમ મહિલાઓનો મસ્જિદ અને દરગાહમાં પ્રવેશ.
- બિન-પારસી વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરનાર પારસી મહિલાઓના અગ્નિ મંદિરમાં પ્રવેશના અધિકારો.
- દાઉદી વ્હોરા સમુદાયમાં સામાજિક બહિષ્કાર (Excommunication) ની પ્રથા.
કોર્ટ આ મામલે 7 મહત્વના પ્રશ્નોની તપાસ કરી રહી છે, જેમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું કોઈ ધાર્મિક સંપ્રદાયના અધિકારો વ્યક્તિના સમાનતાના અધિકાર (Article 14) કરતા મોટા હોઈ શકે?.
🤝 કેરળ સરકારનો બદલાયેલો પક્ષ
સબરીમાલા : રસપ્રદ વાત એ છે કે કેરળની એલડીએફ (LDF) સરકારે પણ હવે પોતાનો પક્ષ બદલ્યો છે. અગાઉ મહિલાઓના પ્રવેશનું સમર્થન કરનાર સરકારે હવે ભક્તોના વિરોધ અને આસ્થાને ધ્યાનમાં રાખીને 2018 ના ચુકાદાની પુનઃવિચારણા કરવાનું સમર્થન કર્યું છે.
⚖️ ન્યાયતંત્ર સામે મોટો પડકાર
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે જણાવ્યું હતું કે કોર્ટ આ કેસના ઇતિહાસની બારીકાઈથી તપાસ કરશે અને ખાતરી કરશે કે ‘સંપૂર્ણ ન્યાય’ થાય. Solicitor General તુષાર મહેતાએ ચેતવણી આપી છે કે આ ચુકાદાની અસર દેશની કામગીરી પર આગામી 30-40 વર્ષ સુધી રહેશે.
🤔 શું છે ‘આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથા’ (ERP) ડોક્ટ્રિન?
સબરીમાલા : ભારતીય અદાલતો વર્ષોથી નક્કી કરતી આવી છે કે કઈ પ્રથા ધર્મનો આવશ્યક ભાગ છે અને કઈ નથી. આ કેસમાં 9 જજોની બેન્ચ નક્કી કરશે કે શું કોર્ટે ધાર્મિક બાબતોમાં પંચ (Arbiter) તરીકે કામ કરવું જોઈએ કે પછી બંધારણીય નૈતિકતાને સર્વોપરી રાખવી જોઈએ.
નિષ્કર્ષ: સબરીમાલાનો આ કેસ ભારતની લોકશાહી અને બંધારણીય મૂલ્યોની કસોટી સમાન છે. એક તરફ સદીઓ જૂની ધાર્મિક પરંપરાઓ અને આસ્થા છે, તો બીજી તરફ મહિલાઓના સમાનતા અને ગરિમાના અધિકારો છે. સુપ્રીમ કોર્ટ જે પણ નિર્ણય લેશે, તે ભારતની આવનારી પેઢીઓ માટે ધર્મ અને કાયદા વચ્ચેના સંબંધને નવી રીતે વ્યાખ્યાયિત કરશે.
ગરવી ગુજરાતને ‘અશિક્ષિત’ કહીને ગુજરાતીઓને ગાળો આપતા ખડગે પર ભાજપના પ્રચંડ પ્રહાર
