🕯️ Sajjan Kumar : સજ્જન કુમારનું 80 વર્ષની ઉંમરે નિધન: 1984ના રમખાણોથી કોર્ટરૂમ સુધીની 42 વર્ષની કહાની

Sajjan Kumar : 1984ના શીખ વિરોધી રમખાણોના કેસમાં આજીવન કેદની સજા ભોગવી રહેલા પૂર્વ કોંગ્રેસ સાંસદ સજ્જન કુમારનું ગુરુવાર, 20 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ 80 વર્ષની ઉંમરે નિધન થયું છે. હોસ્પિટલ સૂત્રોના જણાવ્યા પ્રમાણે તેમને તિહાર જેલમાંથી દિલ્હીની સફદરજંગ હોસ્પિટલ લાવવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં તેમને મૃત હાલતમાં લાવવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું હતું. તેમના મૃત્યુનું ચોક્કસ કારણ હજુ હોસ્પિટલ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી.

એક સમયના દિલ્હીના શક્તિશાળી કોંગ્રેસ નેતા તરીકે ઓળખાતા સજ્જન કુમારની રાજકીય સફર લાંબી હતી. પરંતુ જીવનના છેલ્લા વર્ષોમાં તેમની ઓળખ સૌથી વધુ 1984ના રમખાણોના કેસમાં દોષિત ઠરેલા પૂર્વ સાંસદ તરીકે થઈ.

⚡ રાજકારણના શિખરથી જેલ સુધીની સફર

સજ્જન કુમારે દિલ્હીની સ્થાનિક રાજનીતિથી પોતાની રાજકીય કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. 1977માં તેઓ દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના કાઉન્સિલર બન્યા હતા.

ત્યારબાદ તેઓ કોંગ્રેસમાં મહત્વપૂર્ણ નેતા બન્યા અને Outer Delhi લોકસભા બેઠક પરથી ત્રણ વખત સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા. તેઓ 1980, 1991 અને 2004માં લોકસભામાં પહોંચ્યા હતા. 2004ની ચૂંટણીમાં તેમણે 8.5 લાખથી વધુ મત મેળવીને નોંધપાત્ર જીત મેળવી હતી.

પરંતુ 1984 બાદની ઘટનાઓએ તેમની રાજકીય ઓળખ જ બદલી નાખી.

🔥 31 ઓક્ટોબર 1984 પછી દિલ્હીમાં શું થયું?

Sajjan Kumar : 31 ઓક્ટોબર 1984ના રોજ તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યા બાદ દિલ્હીમાં મોટા પાયે શીખ વિરોધી હિંસા ફાટી નીકળી હતી.

આ હિંસામાં હજારો શીખોના મોત થયા હતા. દિલ્હીના અનેક વિસ્તારોમાં હત્યા, આગચંપી અને લૂંટના બનાવો નોંધાયા હતા.

આ જ હિંસાના વિવિધ કેસોમાં સજ્જન કુમારનું નામ પણ સામે આવ્યું હતું. તેમના વિરુદ્ધ ચાલેલી કાનૂની કાર્યવાહી અનેક દાયકાઓ સુધી ચાલુ રહી.

⚖️ 2018: કોર્ટનો મોટો ચુકાદો

Sajjan Kumar : સજ્જન કુમાર માટે સૌથી મોટો કાનૂની વળાંક 17 ડિસેમ્બર 2018ના રોજ આવ્યો.

દિલ્હી હાઈકોર્ટે રાજનગર કેસમાં અગાઉની નિર્દોષ છૂટને પલટીને તેમને દોષિત ઠેરવ્યા અને આજીવન કેદની સજા ફટકારી.

આ કેસમાં પાંચ શીખોની હત્યા અને એક ગુરુદ્વારાને સળગાવવાની ઘટના સાથે તેમનું નામ જોડાયેલું હતું. ચુકાદા બાદ સજ્જન કુમારે આત્મસમર્પણ કર્યું અને તેમને તિહાર જેલમાં મોકલવામાં આવ્યા.

🧑‍⚖️ કોંગ્રેસ સાથેનો રાજકીય સંબંધ પણ તૂટ્યો

Sajjan Kumar : 2018ના ચુકાદા બાદ સજ્જન કુમારે કોંગ્રેસમાંથી રાજીનામું આપ્યું હતું. એક સમયે દિલ્હીની રાજનીતિમાં પ્રભાવશાળી ગણાતા નેતાની રાજકીય કારકિર્દીનો અંત અહીંથી સ્પષ્ટ બન્યો.

⚖️ 2025માં બીજી આજીવન કેદ

કાનૂની મુશ્કેલીઓ અહીં અટકી નહોતી.

ફેબ્રુઆરી 2025માં દિલ્હીની એક કોર્ટએ સજ્જન કુમારને અન્ય 1984 રમખાણોના કેસમાં પણ આજીવન કેદની સજા સંભળાવી.

Sajjan Kumar : આ કેસમાં 1 નવેમ્બર 1984ના રોજ જસવંત સિંહ અને તેમના પુત્ર તરુણદીપ સિંહની હત્યા સાથે સંબંધિત આરોપો હતા. અહેવાલો મુજબ આ કેસમાં અનેક સાક્ષીઓની જુબાની પણ નોંધાઈ હતી.

કોર્ટએ તેમની ઉંમર અને અન્ય પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને મૃત્યુદંડને બદલે આજીવન કેદની સજા આપી હતી.

🕊️ 2026માં એક કેસમાં રાહત પણ મળી હતી

Sajjan Kumar : સજ્જન કુમાર સામેના તમામ કેસોમાં એકસરખો ચુકાદો આવ્યો નહોતો.

22 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ જનકપુરી-વિકાસપુરી સાથે જોડાયેલા એક કેસમાં તેમને ટ્રાયલ કોર્ટે નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા. જોકે આ ચુકાદા સામે અપીલની કાર્યવાહી પણ આગળ વધી હતી.

અર્થાત, તેમના જીવનના અંતિમ વર્ષોમાં પણ કોર્ટરૂમમાં કાનૂની લડાઈ ચાલુ જ રહી હતી.

🏥 તિહારથી સફદરજંગ હોસ્પિટલ… અંતિમ સફર

Sajjan Kumar : 20 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સજ્જન કુમારને તિહાર જેલમાંથી સફદરજંગ હોસ્પિટલ લાવવામાં આવ્યા હતા.

હોસ્પિટલ સૂત્રોના જણાવ્યા પ્રમાણે તેઓ બ્રોટ ડેડ સ્થિતિમાં હોસ્પિટલ પહોંચ્યા હતા. એટલે કે હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલાં જ તેમનું મૃત્યુ થઈ ચૂક્યું હતું.

હાલમાં હોસ્પિટલ તરફથી મૃત્યુનું ચોક્કસ તબીબી કારણ જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી. તેથી કારણ અંગે કોઈ અટકળને સત્તાવાર હકીકત માનવી યોગ્ય નહીં ગણાય.

🕰️ ચાર દાયકાથી વધુ લાંબી કાનૂની કહાની

સજ્જન કુમારની કહાની માત્ર એક રાજકારણીના ઉદય અને પતનની કહાની નથી.

આ કહાની 1984ની હિંસા, પીડિત પરિવારોની લાંબી ન્યાયની રાહ, તપાસ એજન્સીઓની કાર્યવાહી, કોર્ટના અલગ-અલગ ચુકાદા, અપીલો અને ચાર દાયકાથી વધુ ચાલેલી કાનૂની પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલી છે.

કેટલાક કેસોમાં આરોપીઓ નિર્દોષ છૂટ્યા, તો કેટલાક કેસોમાં વર્ષો બાદ સજા થઈ. સજ્જન કુમાર સાથે જોડાયેલા કેસોમાં પણ અલગ-અલગ તબક્કે અલગ ચુકાદા આવ્યા હતા.

📌 એક નજરમાં સજ્જન કુમાર

• નામ: સજ્જન કુમાર
• જન્મ: 23 સપ્ટેમ્બર 1945
• મૃત્યુ: 20 ઓગસ્ટ 2026
• ઉંમર: 80 વર્ષ
• રાજકીય પક્ષ: ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ
• લોકસભા બેઠક: Outer Delhi
• લોકસભા સાંસદ: ત્રણ વખત
• 2018: 1984 રમખાણોના એક કેસમાં આજીવન કેદ
• 2025: બીજા કેસમાં પણ આજીવન કેદ
• 2026: એક અન્ય કેસમાં ટ્રાયલ કોર્ટથી નિર્દોષ છૂટ્યા, પરંતુ કાર્યવાહી આગળ વધી
• અંતિમ સ્થિતિ: તિહાર જેલમાં આજીવન કેદ ભોગવી રહ્યા હતા
• મૃત્યુ સ્થળ: સફદરજંગ હોસ્પિટલ, દિલ્હી
• મૃત્યુનું કારણ: સત્તાવાર રીતે જાહેર નથી

📰 અંતિમ વાત: એક નામ, અનેક સવાલ

સજ્જન કુમારના અવસાન સાથે એક લાંબી રાજકીય અને કાનૂની કહાનીનો અંત આવ્યો છે. પરંતુ 1984ની હિંસા સાથે જોડાયેલા ન્યાય, જવાબદારી અને પીડિતોના પ્રશ્નોનો ઇતિહાસ હજુ પણ ભારતીય રાજકારણ અને ન્યાયવ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાનો વિષય છે.

સજ્જન કુમારનું રાજકીય જીવન ભલે 2018 પછી સમાપ્ત થઈ ગયું હોય, પરંતુ તેમના નામ સાથે જોડાયેલી 1984ની કાનૂની કહાની ચાર દાયકાથી વધુ સમય સુધી ચાલતી રહી.

Gujarat : ગુજરાત ડેલીગેશનનો અમેરિકા પ્રવાસ: Google, Micron, Perplexity સાથે ગુજરાતની મોટી ચર્ચા