🚀 પાકિસ્તાન : માઈક્રોસોફ્ટથી લઈને શેલ સુધી: કેમ દુનિયાની 13 મોટી કંપનીઓ પાક.ને કહી રહી છે ‘બાય-બાય’? 💔
📉 આર્થિક સુનામી! પાક.માં ઉદ્યોગોનો દુકાળ: શું રોકાણકારોનો ભરોસો હવે કાયમ માટે તૂટી ગયો છે? 🏗️
📱 ટેલિકોમ સેક્ટરમાં મોટો ભૂકંપ! PTCL માંથી Etisalat ની વિદાયના સંકેત, પાકિસ્તાનનું શું થશે? 📡
ઇસ્લામાબાદ: પાકિસ્તાનની આર્થિક સ્થિતિ અત્યારે એવી નાજુક મોડ પર આવી ગઈ છે કે જ્યાંથી તેને ઉગારવું મુશ્કેલ લાગી રહ્યું છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ની દિગ્ગજ ટેલિકોમ કંપની એતિસલાત (Etisalat), જે હવે e& તરીકે ઓળખાય છે, તે પાકિસ્તાનમાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર નીકળવાનું વિચારી રહી છે. આ સમાચાર પાકિસ્તાન માટે કોઈ મોટા આંચકાથી ઓછા નથી, કારણ કે આ કંપની પાક. ટેલિકોમ્યુનિકેશન કંપની લિમિટેડ (PTCL) માં મોટો હિસ્સો અને મેનેજમેન્ટ કંટ્રોલ ધરાવે છે.
🤝 પાકિસ્તાન : UAE સાથેના સંબંધોમાં કેમ પડી તિરાડ?
પાક. અને UAE વચ્ચેના સંબંધોમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઠંડક જોવા મળી રહી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રાદેશિક રાજકારણ અને ઈરાન સંબંધિત સંઘર્ષોને કારણે બંને દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધો પ્રભાવિત થયા છે. તાજેતરમાં જ UAE એ પાકિસ્તાનને સ્ટેટ બેંકમાં જમા કરાવેલા 3.5 અબજ ડોલર પરત કરવા કહ્યું હતું, જે પાકિસ્તાને ચૂકવી દીધા છે. પરંતુ આનાથી સંબંધો સુધરવાને બદલે વધુ તણાવપૂર્ણ બન્યા છે. હવે પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓ એતિસલાત પાસે 800 મિલિયન ડોલર ની બાકી રકમ માંગી રહ્યા છે, જે 2005 ના ખાનગીકરણ સમયથી અટવાયેલી છે.
📱 PTCL અને એતિસલાત: 20 વર્ષનો વિવાદ
એતિસલાતે 2005 માં જ્યારે PTCL નો કાર્યભાર સંભાળ્યો ત્યારે મોટી અપેક્ષાઓ હતી. પરંતુ, પાક. સરકારે કરાર મુજબ કેટલીક મિલકતો ટ્રાન્સફર ન કરતા એતિસલાતે પેમેન્ટ અટકાવી દીધું હતું. આ વિવાદ બે દાયકાથી ચાલી રહ્યો છે. કંપનીમાં આંતરિક રીતે પણ ભ્રષ્ટાચાર અને રાજકીય દખલગીરીનો લાંબો ઇતિહાસ રહ્યો છે. એક સમયે મોહમ્મદ બામખરામા જેવા શિસ્તબદ્ધ નેતાએ કંપનીને સુધારવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ રાજકીય હિતોને કારણે તેમને હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા. ત્યારપછીના સમયગાળામાં PTCL ની સેવાની ગુણવત્તામાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
🛑 માત્ર એતિસલાત જ નહીં, 13 દિગ્ગજ કંપનીઓએ છોડ્યો સાથ!
પાક. માટે ચિંતાની વાત એ છે કે છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં (2022 થી 2025 ના મધ્ય સુધી) ઓછામાં ઓછી 13 મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓએ ત્યાંથી વિદાય લીધી છે. આ યાદી ઘણી લાંબી અને ચોંકાવનારી છે:
- માઈક્રોસોફ્ટ (Microsoft): જુલાઈ 2025 માં 25 વર્ષના ઓપરેશન પછી કામગીરી બંધ કરી દીધી.
- ટેલિનોર (Telenor): ડિસેમ્બર 2023 માં પોતાનો સંપૂર્ણ બિઝનેસ PTCL ને વેચી દીધો.
- શેલ પાકિસ્તાન (Shell): વિદેશી હૂંડિયામણની સમસ્યાઓને કારણે પોતાનો 77% હિસ્સો વેચી દીધો.
- કેરીમ (Careem) અને ઉબેર (Uber): નબળા આર્થિક વાતાવરણ અને ઘટતી જતી માંગને કારણે સેવાઓ બંધ કરી દીધી.
- ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ: ફાઈઝર (Pfizer), સાનોફી (Sanofi), બેયર (Bayer) અને એલી લિલી (Eli Lilly) જેવી કંપનીઓએ કાં તો કામગીરી ઘટાડી દીધી છે અથવા તો સમેટી લીધી છે.
- એનર્જી સેક્ટર: ટોટલ એનર્જીસ (TotalEnergies) અને એક્સોનમોબિલ (ExxonMobil) જેવી મોટી કંપનીઓએ પણ પાકિસ્તાનમાંથી પીછેહઠ કરી છે.
💸 કેમ કંપનીઓ ભાગી રહી છે?
પાક.ની આર્થિક નીતિઓમાં અસ્થિરતા અને કડક આયાત નિયંત્રણો મુખ્ય કારણો છે. વિદેશી કંપનીઓ માટે નફો કમાવો અને તેને પોતાના દેશમાં મોકલવો મુશ્કેલ બની ગયો છે. પાકિસ્તાનમાં સીધું વિદેશી રોકાણ (FDI) જે 2021 માં 1.86 અબજ ડોલર હતું, તે 2024 માં ઘટીને 1.47 અબજ ડોલર થઈ ગયું છે. આ ઉપરાંત, ટેક સેક્ટરમાં સ્ટાર્ટઅપ ફંડિંગમાં પણ મોટો ઘટાડો થયો છે, જે 2021 માં 366 મિલિયન ડોલર હતું તે 2024 માં માત્ર 50 મિલિયન ડોલરની નીચે આવી ગયું છે.
🧠 બ્રેઈન ડ્રેઈન અને ભવિષ્યનું સંકટ
માત્ર કંપનીઓ જ નહીં, પણ પાક.નું ટેલેન્ટ પણ દેશ છોડી રહ્યું છે. હજારો કુશળ આઈટી વર્કરો અને સોફ્ટવેર એન્જિનિયરો વિદેશમાં તકો શોધી રહ્યા છે, જેના કારણે પાકિસ્તાનની ડિજિટલ ઈકોનોમીમાં મોટો ખાડો પડ્યો છે. જો આ સ્થિતિ પર કાબૂ મેળવવામાં નહીં આવે, તો પાકિસ્તાન માટે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન અને જ્ઞાન આધારિત અર્થતંત્રમાં ટકી રહેવું મુશ્કેલ બનશે.
🔍 શું કોઈ આશાનું કિરણ છે?
પાકિસ્તાન સરકાર હવે સાઉદી અરેબિયા અને કતાર જેવા દેશો તરફ મીટ માંડીને બેઠી છે. સાઉદી અરેબિયાએ પાકિસ્તાનમાં તેની ડિપોઝિટ 3 અબજ ડોલરથી વધારીને 8 અબજ ડોલર કરી છે, જેથી IMF ના પ્રોગ્રામ હેઠળ ધિરાણ મળી શકે. પરંતુ, શું આ લોન અને ટૂંકા ગાળાની મદદ લાંબા ગાળાના આર્થિક પતનને રોકી શકશે? તે એક મોટો પ્રશ્ન છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પાકિસ્તાને તાત્કાલિક ધોરણે ચલણ સ્થિરીકરણ અને સુસંગત નિયમનકારી નીતિઓ અપનાવવી પડશે. જો આમ નહીં થાય, તો એતિસલાતની એક્ઝિટ માત્ર એક શરૂઆત હોઈ શકે છે.
મુંબઈ : ક્રિકેટ પેડ્સમાં છુપાયેલું 1745 કરોડનું મોત! મુંબઈમાં NCBનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ધડાકો
