🤝 દિલ્હી અને ઢાકા વચ્ચે ‘તીસ્તા’નો વળાંક: શું પશ્ચિમ બંગાળની નવી સ્થિતિ ઉકેલ લાવશે?
🛡️ સિલિગુડી કોરિડોર પર ખતરો: બાંગ્લાદેશમાં ચીની એન્જિનિયરો અને ભારતની સુરક્ષા ચિંતા!
🚪 ઘૂસણખોરી કે રક્ષણ? ભારતમાં રહેતા કરોડો બાંગ્લાદેશીઓ અને ‘પુશબેક’નો ડર!
⚔️ પાકિસ્તાન, ચીન અને અમેરિકા: બાંગ્લાદેશની ધરતી પર રમાતી નવી જીઓપોલિટિકલ ગેમ!
ભારત બાંગ્લાદેશ સંબંધો : તાજેતરમાં પશ્ચિમ બંગાળ અને આસામની રાજકીય સ્થિતિમાં આવેલા બદલાવ બાદ પડોશી દેશ બાંગ્લાદેશમાં ભારે ખળભળાટ જોવા મળી રહ્યો છે. ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સંબંધો હંમેશા જટિલ રહ્યા છે, પરંતુ વર્તમાન સમયમાં ત્રણ મુખ્ય મુદ્દાઓ – તીસ્તા જળ વિવાદ, ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર અને ચીનનો વધતો પ્રભાવ – દિલ્હી અને ઢાકા વચ્ચેની મિત્રતાની કસોટી કરી રહ્યા છે.
🚀 ભારત બાંગ્લાદેશ સંબંધો : પશ્ચિમ બંગાળમાં સત્તા પરિવર્તન અને બાંગ્લાદેશનો ફફડાટ
ભારત બાંગ્લાદેશ સંબંધો : પશ્ચિમ બંગાળના ચૂંટણી પરિણામો બાદ બાંગ્લાદેશના ગૃહમંત્રી સલાહાઉદ્દીન અહેમદે આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે ભારતમાં રહેતા કથિત ગેરકાયદેસર ઈમિગ્રન્ટ્સને બળજબરીથી બાંગ્લાદેશમાં પરત મોકલવામાં (Pushback) આવી શકે છે. આ મુદ્દો ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધોમાં હંમેશા કાંટા સમાન રહ્યો છે. ભારતમાં ગેરકાયદેસર રીતે રહેતા કરોડો બાંગ્લાદેશીઓ હવે માત્ર આર્થિક જ નહીં, પરંતુ સામાજિક અશાંતિ અને વસ્તીવિષયક ફેરફાર (Demography change) માટે પણ જવાબદાર બની રહ્યા છે, જે ભારતની આંતરિક સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો છે.
💧 તીસ્તા જળ વિવાદ: ૪૦ વર્ષ જૂનો વણઉકેલ્યો કોયડો
ભારત બાંગ્લાદેશ સંબંધો : તીસ્તા નદી સિક્કિમથી નીકળી પશ્ચિમ બંગાળ થઈને બાંગ્લાદેશમાં જાય છે. ૧૯૮૩થી ચાલતા આ વિવાદમાં હજુ સુધી કોઈ કાયમી સમજૂતી થઈ શકી નથી. ૧૯૮૩માં એક અસ્થાયી વ્યવસ્થા હેઠળ બાંગ્લાદેશને ૩૬% અને ભારતને ૩૯% પાણી આપવાનું નક્કી થયું હતું, પરંતુ તે ક્યારેય સંધિમાં ફેરવાયું નહીં.
ભારત બાંગ્લાદેશ સંબંધો : ૨૦૧૧માં જ્યારે તત્કાલીન વડાપ્રધાન ડો. મનમોહન સિંઘ ઢાકાની મુલાકાતે ગયા હતા, ત્યારે ભારત ૪૨.૫% અને બાંગ્લાદેશ ૩૭.૫% પાણી રાખવા સહમત થયા હતા. પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ આ કરારનો વિરોધ કર્યો અને તેને અટકાવી દીધો હતો. આજે જ્યારે બાંગ્લાદેશમાં સત્તા પરિવર્તન થયું છે અને તારિક રહેમાનની બીએનપી (BNP) સત્તામાં છે, ત્યારે તેઓ ફરીથી તીસ્તા કરારની માંગ કરી રહ્યા છે.
ચીનનો પ્રવેશ: ભારત માટે વ્યૂહાત્મક જોખમ
ભારત બાંગ્લાદેશ સંબંધો : બાંગ્લાદેશમાં તીસ્તા નદીના વ્યવસ્થાપન માટે ચીને ૧ અબજ ડોલરના પ્રોજેક્ટની ઓફર કરી છે. જો ચીની એન્જિનિયરો અને કામદારો આ પ્રોજેક્ટ માટે બાંગ્લાદેશમાં આવે છે, તો તેઓ ભારતની ‘ચિકન નેક’ ગણાતા ૨૨ કિલોમીટરના સાંકડા સિલિગુડી કોરિડોરની ખૂબ નજીક પહોંચી જશે. આ સ્થિતિ ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે ચીની પ્રોજેક્ટના નામે ત્યાં તેની ઈન્ટેલિજન્સ અને પીએલએ (PLA) ની હાજરી હોવાની શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી.
વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતે જાતે જ આ ૧ અબજ ડોલરનું ફંડિંગ બાંગ્લાદેશને પૂરું પાડવું જોઈએ જેથી ચીનને ભારતના પૂર્વી સરહદે પગપેસારો કરવાની તક ન મળે.
🛂 ઘૂસણખોરી અને સામાજિક અશાંતિ
ભારત બાંગ્લાદેશ સંબંધો : ૧૯૭૧ના યુદ્ધ સમયે પૂર્વ પાકિસ્તાનમાંથી લાખો શરણાર્થીઓ ભારતમાં આવ્યા હતા, જેનાથી ભારતની અર્થવ્યવસ્થા હચમચી ગઈ હતી. આજે પરિસ્થિતિ એ છે કે અંદાજે ૨ થી ૩ કરોડ ગેરકાયદેસર બાંગ્લાદેશીઓ ભારતમાં વસી રહ્યા હોવાનું અનુમાન છે. આ મુદ્દે બંને દેશોએ મળીને એક જોઈન્ટ મેકેનિઝમ તૈયાર કરવું જોઈએ જેથી કાયદેસરના નાગરિકોની ઓળખ થઈ શકે અને જેઓ કાયદો તોડીને ભારતમાં પ્રવેશ્યા છે તેમને સન્માનપૂર્વક પરત મોકલી શકાય.
પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશના બદલાતા સમીકરણો
તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, બાંગ્લાદેશે તેના ૧૨ વરિષ્ઠ અધિકારીઓને તાલીમ માટે પાકિસ્તાન મોકલ્યા છે. ૧૯૭૦ પછી આ પ્રથમવાર છે જ્યારે બાંગ્લાદેશના અમલદારો પાકિસ્તાનની સિવિલ સર્વિસ એકેડમીમાં ટ્રેનિંગ લેશે. આ બાબત દક્ષિણ એશિયાના જીઓપોલિટિક્સમાં નવા સંકેતો આપી રહી છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે પાકિસ્તાનની વહીવટી તંત્રની હાલત જોતા બાંગ્લાદેશે ત્યાંથી શીખવા જેવું કંઈ જ નથી.
🔚 ભારત માટે આગળનો રસ્તો
ભારત અને બાંગ્લાદેશ ૪૦૦૦ કિલોમીટર લાંબી સરહદ ધરાવે છે. ચીન અને અમેરિકા બંને એક મજબૂત ભારતને ઈચ્છતા નથી, તેથી તેઓ બાંગ્લાદેશનો ઉપયોગ ભારત પર દબાણ લાવવા માટે કરી શકે છે. ભારતે તેના શ્રેષ્ઠ રાજદ્વારીઓને આ કામમાં લગાડવા જોઈએ અને ૧૯૭૧ની જીતનો સમાન ઇતિહાસ યાદ અપાવીને સંબંધોને ફરીથી પાટા પર લાવવા જોઈએ. તીસ્તા વિવાદને હવે વધુ લંબાવવાને બદલે એક વર્ષની સમયમર્યાદા નક્કી કરી તેનો ઉકેલ લાવવો જરૂરી છે.
જીમ કે જુલ્મનો અડ્ડો? બરેલીના ‘અલ્ટીમેટ ફિટનેસ’ જીમ માલિકોની હેવાનીયતનો પર્દાફાશ!
