🌊 ભારતે ચિનાબ નદીના દરવાજા ખોલ્યા: પાકિસ્તાનના પંજાબમાં પૂરનો ભયાનક ખતરો, ૩ મીટર સુધી જળસ્તર વધવાની ચેતવણી!
⚔️ સિંધુ જળ સંધિ પર ભારતનો ‘સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’: સલાલ ડેમમાંથી પાણી છૂટતા જ પાક.માં હાહાકાર, ડૂબવાની તૈયારીમાં સિયાલકોટ!
નવી દિલ્હી/ઈસ્લામાબાદ: ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સરહદી તણાવની વચ્ચે હવે ‘જળયુદ્ધ’ જેવી સ્થિતિનું નિર્માણ થયું છે. ભારતે જમ્મુ-કાશ્મીરના રિયાસી જિલ્લામાં આવેલા ચિનાબ નદી પરના સલાલ ડેમ (Salal Dam) ના સ્પિલવે ગેટ ખોલવાની જાહેરાત કરી છે. આ સમાચાર મળતા જ પાક.ના પંજાબ પ્રાંતમાં હડકંપ મચી ગયો છે. પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓએ પંજાબના અનેક જિલ્લાઓમાં પૂરનું હાઈ-એલર્ટ જાહેર કર્યું છે.
🚨 પાકિસ્તાનમાં પૂરનો ખતરો અને હાઈ-એલર્ટની સ્થિતિ
આતંકવાદને પોષતા પડોસી દેશના પંજાબ ઇમરજન્સી સર્વિસ વિભાગે ૨૧ થી ૩૦ મે દરમિયાન ભારત તરફથી પાણીનો પ્રવાહ વધવાની શક્યતાને જોતા એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. ઇમરજન્સી સર્વિસના સેક્રેટરી રિઝવાન નસીરે જણાવ્યું છે કે આગામી એક સપ્તાહમાં ચિનાબ નદીમાં પાણીનું સ્તર ૨ થી ૩ મીટર (લગભગ ૧૦ ફૂટ) સુધી વધી શકે છે.
પાક.ના સિયાલકોટ જિલ્લાની ડેપ્યુટી કમિશનર સબા અસગરે જણાવ્યું છે કે ભારત દ્વારા ડેમના સ્પિલવે ગેટ ખોલવામાં આવ્યા હોવાથી મરાલા બેરાજ અને ખાસ કરીને બજવાત જેવા વિસ્તારો માટે ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. તેમણે જિલ્લા ઈમરજન્સી કંટ્રોલ રૂમને સક્રિય કરી દીધો છે અને તમામ સંબંધિત વિભાગોને નદીની ૨૪ કલાક દેખરેખ રાખવા આદેશ આપ્યો છે.
⚙️ શા માટે ભારતે ડેમના દરવાજા ખોલ્યા?
ભારત તરફથી આ પગલું કોઈ આક્રમક વ્યૂહરચના નહીં પરંતુ ટેકનિકલ જરૂરિયાત હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. સલાલ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ, જે જમ્મુ-કાશ્મીરના રિયાસી જિલ્લામાં છે, ત્યાં ૧૩૦ મીટર ઊંચો ડેમ આવેલો છે. આ ડેમ ‘રન-ઓફ-ધ-રિવર’ પ્રોજેક્ટ છે. ચોમાસાના વરસાદ અને આ વિસ્તારમાં વારંવાર થતી ભૂકંપ સંબંધિત ગતિવિધિઓને કારણે ડેમના જળાશયમાં મોટા પ્રમાણમાં ગાદ (Silt) જમા થઈ જાય છે.
જળાશયની સફાઈ એટલે કે ‘સિલ્ટ ફ્લશિંગ’ માટે દર વર્ષે ડેમના સ્પિલવે ગેટ ખોલવા જરૂરી બને છે. ભારતે ૨૧ મે થી ૩૦ મે સુધી આ પ્રક્રિયા ચલાવવાની જાહેરાત કરી છે. જો કે, પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે અચાનક આટલી મોટી માત્રામાં પાણી છોડવાથી નીચેના વિસ્તારોમાં પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે.
🤝 સિંધુ જળ સંધિ અને વધતો રાજદ્વારી તણાવ
આ ઘટનાક્રમે ૧૯૬૦ ની સિંધુ જળ સંધિ (Indus Waters Treaty) પર ફરી એકવાર સવાલો ઉભા કર્યા છે. આ સંધિ મુજબ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે નદીઓના પાણીની વહેંચણી કરવામાં આવી છે, જેમાં ચિનાબ, જેલમ અને સિંધુ નદીઓના પાણી પર પાકિસ્તાનનો અધિકાર છે. જો કે, ભારત આ નદીઓ પર વીજળી ઉત્પાદન માટે પ્રોજેક્ટ બનાવી શકે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે, ભારતે ગત વર્ષે પહલગામમાં થયેલા આતંકી હુમલા બાદ સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત (Suspend) કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. પાકિસ્તાને ભારતના આ નિર્ણયને ‘ગેરકાયદેસર’ અને ‘યુદ્ધની ઘોષણા’ ગણાવ્યો છે. પાકિસ્તાની મીડિયાના અહેવાલો મુજબ, ભારત હવે પાણીની માહિતી પણ પહેલાની જેમ શેર કરી રહ્યું નથી, જેના કારણે પાકિસ્તાનની મુશ્કેલીઓ વધી છે.
🏘️ લોકો પર અસર અને સુરક્ષાના પગલાં
પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓએ ચિનાબ નદીના કિનારે રહેતા લોકોને સાવચેત કર્યા છે. સિયાલકોટ પ્રશાસને નદીના કિનારે લોકોની અવરજવર પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે અને પશુપાલકોને તેમના જાનવરો નદીના પટમાં ન લઈ જવા કડક સૂચના આપી છે. ગત વર્ષે પણ સતલજ અને ચિનાબમાં આવેલા પૂરને કારણે લાખો લોકોએ હિજરત કરવી પડી હતી, જેની યાદ પાકિસ્તાનીઓ માટે હજુ તાજી છે.
ફલશ્રૃતિ : ભારત માટે આ એક નિયમિત મેન્ટેનન્સ પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે, પરંતુ પાકિસ્તાન તેને ભારતની ‘વોટર વોર’ની રણનીતિ તરીકે જોઈ રહ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચેના વણસેલા સંબંધોને કારણે ટેકનિકલ બાબતો પણ હવે રાજકીય અને સુરક્ષાનો મુદ્દો બની ગઈ છે. આગામી ૧૦ દિવસ ચિનાબ નદીના કિનારે વસતા લાખો લોકો માટે અત્યંત નિર્ણાયક બની રહેશે.
UPSC 2026 Analysis : લાંબુ અને અટપટું પેપર, કટ-ઓફ ઐતિહાસિક રીતે નીચું જશે?
