Swachh Bharat : સ્વચ્છ ભારત અભિયાન: સાચી તસવીર શું છે?
Swachh Bharat : ઓક્ટોબર 2014માં જ્યારે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ સ્વચ્છ ભારત અભિયાનની શરૂઆત કરી ત્યારે દેશમાં ખુલ્લામાં શૌચની સમસ્યા વિશાળ હતી. આજે 12 વર્ષ પછી પ્રશ્ન એ જ છે કે આ અભિયાન કેટલું અસરકારક રહ્યું? કે પછી માત્ર ફોટા અને જાહેરાતોનું અભિયાન બનીને રહી ગયું?
🏗️ Swachh Bharat : ઈતિહાસમાં સૌથી મોટું બાંધકામ… અને સૌથી મોટા દાવા
Swachh Bharat : સરકારી આંકડા મુજબ 12 કરોડથી વધુ વ્યક્તિગત શૌચાલયો બનાવવામાં આવ્યા છે. 2019માં ગ્રામીણ ભારતને ખુલ્લામાં શૌચ મુક્ત (ODF) જાહેર કરવામાં આવ્યું. આજે લગભગ 97 ટકા ગામો ODF Plus સ્થિતિમાં છે. શહેરી વિસ્તારમાં કચરો પ્રોસેસિંગ 16 ટકાથી વધીને 80 ટકાથી વધુ થયું છે. આ આંકડા જોતાં લાગે કે ભારત હવે જાપાન જેવું સ્વચ્છ બની ગયું હશે!
પરંતુ વાસ્તવિકતા થોડી અલગ છે. ઘણા “Model” ગામોનું યોગ્ય વેરિફિકેશન પણ થયું નથી. એક રિપોર્ટ મુજબ 22 ટકા મોડલ ગામોનું પ્રથમ વેરિફિકેશન પણ બાકી છે. એટલે કે કાગળ પર સ્વચ્છ, જમીન પર… થોડું ઓછું સ્વચ્છ.
⚠️ સવારે સાફ, સાંજે ગંદું… આ જાદુ કેવી રીતે થાય છે?
Swachh Bharat : સૌથી મોટી વિરોધાભાસી વાત એ છે કે સવારે સફાઈ કર્મચારીઓ રસ્તા સાફ કરે છે, અને સાંજ સુધીમાં ફરીથી પ્લાસ્ટિક, પાનના પાના અને કચરો વેરાઈ જાય છે. અભિયાને શૌચાલયો તો બનાવી દીધા, પણ લોકોની ટેવ બદલી ન શક્યું. ઘણા વિસ્તારોમાં શૌચાલય છે, પણ પાણી નથી. કેટલાકમાં ખાડા ભરાઈ ગયા છે. અને કેટલાકમાં લોકો હજુ પણ “ખુલ્લામાં જવાની આઝાદી” પસંદ કરે છે.
સ્વતંત્ર સર્વે કહે છે કે હજુ પણ 10-20 ટકા લોકો ખુલ્લામાં જાય છે. ખાસ કરીને પછાત વર્ગોમાં આ સમસ્યા વધુ છે. એટલે કે અભિયાને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તો બનાવ્યું, પણ વર્તણૂકનું કામ અધૂરું રહી ગયું.
📊 આરોગ્યના લાભો… અને ફોટા-ઓપની સંસ્કૃતિ
એક બાજુ આરોગ્યના લાભો છે. ડાયરિયા અને બાળ મૃત્યુમાં ઘટાડો થયો છે. મહિલાઓની સલામતી વધી છે. છોકરીઓની શાળા હાજરી સુધરી છે. આ બધું સાચું છે.
બીજી બાજુ ફોટા-ઓપની સંસ્કૃતિ પણ વિકસી છે. અધિકારીઓ અને નેતાઓ એક દિવસ સાફ કરાવીને ફોટા લે છે, અને બીજા દિવસે બધું પહેલાં જેવું. સ્વચ્છતા અભિયાન ક્યારેક “સ્વચ્છતા દિવસ” બનીને રહી જાય છે, જ્યાં એક દિવસ કામ થાય અને 364 દિવસ વાતો થાય.
🔄 હવેનો મોટો પડકાર: ટકાઉપણું
Swachh Bharat : Phase-2માં હવે ધ્યાન ટકાઉ સ્વચ્છતા અને કચરા વ્યવસ્થાપન પર છે. પરંતુ જાળવણી, પાણીની અછત અને નાગરિક જાગૃતિના અભાવે ઘણી જગ્યાએ પ્રગતિ અધૂરી છે. સરકાર કહે છે કે કામ ચાલુ છે. જમીન પર જોતાં લાગે છે કે કામ હજુ શરૂઆતમાં જ છે.
✍️ અંતિમ વાત
Swachh Bharat : સ્વચ્છ ભારત અભિયાને દેશને સ્વચ્છતાની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું છે. તેને નકારી શકાય નહીં. પરંતુ સાચી સ્વચ્છતા ત્યારે જ આવશે જ્યારે લોકો પોતે જવાબદારી લેશે. માત્ર સરકારી અભિયાન અને ફોટાથી કામ નહીં ચાલે.
સ્વચ્છતા એક દિવસનું અભિયાન નથી, તે રોજિંદી ટેવ છે. અને આ ટેવ હજુ પૂરેપૂરી બેસી નથી.
તમે તમારા વિસ્તારમાં સ્વચ્છતા કેવી જુઓ છો? કોમેન્ટમાં લખો.
- Swachh Bharat : સ્વચ્છ ભારત: વિશ્વનું સૌથી મોટું અભિયાન કેટલું સફળ રહ્યું?
- Ambaji : મા અંબાના દર્શન માટે અંબાજી તૈયાર! ભક્તો માટે રેસ્ટ શેલ્ટરથી ફ્રી ભોજન સુધીની વિશાળ વ્યવસ્થા
- ટ્રમ્પે રશિયા પર કસ્યો શિકંજો, ભારત સામે 100% ટેરિફની તલવાર કેમ?
- જુહાપુરામાં ડુપ્લિકેટ સિગારેટનું વેચાણ! ₹1.50 લાખનો જથ્થો જપ્ત, 3 આરોપી ઝડપાયા
- US : અમેરિકાનો મોટો નિર્ણય! સાઉદી અરેબિયાને મળશે 48 F-35, $24.3 બિલિયનની ડીલ
