💸 શું તમારું બેંક ખાતું ‘મ્યૂલ અકાઉન્ટ’ તો નથી ને? જાણો ગુજરાત પોલીસની આ મોટી કાર્યવાહી વિશે બધું જ!
🚔 ખાખીનો ખૌફ: ગુજરાતમાં 638 સાયબર ઠગો જેલના સળિયા પાછળ, ઓપરેશન મ્યૂલ હન્ટની અભૂતપૂર્વ સફળતા!
ગાંધીનગર: ડિજિટલ યુગમાં જ્યારે વ્યવહારો આંગળીના ટેરવે થઈ રહ્યા છે, ત્યારે સાયબર ગુનેગારો પણ એટલા જ સક્રિય થયા છે. પરંતુ ગુજરાતના નાગરિકોની મહેનતની કમાણી પર ત્રાપ મારનારા ઠગો સામે ગુજરાત પોલીસે હવે બાંયો ચડાવી છે. મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ અને રાજ્યના ગૃહ મંત્રી શ્રી હર્ષ સંઘવીના નેતૃત્વમાં ગુજરાત પોલીસના સાયબર સેન્ટર ઓફ એક્સલન્સ (CCOE) દ્વારા એક એવું ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવ્યું, જેણે સાયબર ગુનેગારોના નેટવર્કને મૂળિયામાંથી હચમચાવી દીધું છે. આ ઓપરેશનનું નામ છે – ‘ઓપરેશન મ્યૂલ હન્ટ 1.0’.
🚨 ₹2289 કરોડનું મહા-કૌભાંડ અને પોલીસનો સપાટો
ઓપરેશન મ્યૂલ હન્ટ : ગુજરાત પોલીસે આ વિશેષ ઓપરેશન દ્વારા દેશભરમાં ચાલતા સાયબર ફ્રોડના એક મોટા નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો છે. આ ઓપરેશનમાં અત્યાર સુધીમાં અંદાજે ₹2289 કરોડના આર્થિક ફ્રોડની વિગતો સામે આવી છે. આ માત્ર એક આંકડો નથી, પરંતુ હજારો નિર્દોષ લોકોની પરસેવાની કમાણી છે જે ઠગોએ લૂંટી લીધી હતી. આ કાર્યવાહી અંતર્ગત પોલીસે રાજ્યભરમાં 565 FIR નોંધી છે અને અત્યાર સુધીમાં 638 જેટલા સાયબર ગુનેગારોની ધરપકડ કરી છે.
❓ શું છે આ ‘મ્યૂલ અકાઉન્ટ’? (What is a Mule Account?)
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થતો હશે કે આ ‘મ્યૂલ અકાઉન્ટ’ એટલે શું? સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, સાયબર ગુનેગારો પોતે સીધા પકડાઈ ન જાય તે માટે અન્ય વ્યક્તિઓના બેંક ખાતાનો ઉપયોગ છેતરપિંડીના નાણાં મેળવવા કે ટ્રાન્સફર કરવા માટે કરે છે. જે વ્યક્તિ આ ખાતું ધરાવે છે તેને “મની મ્યૂલ” કહેવામાં આવે છે. ઘણીવાર લોકો લાલચમાં આવીને કે અજાણતા પોતાના બેંક ખાતાની વિગતો ઠગોને આપી દેતા હોય છે, જેનો ઉપયોગ મની લોન્ડરિંગ માટે કરવામાં આવે છે. ઓપરેશન મ્યૂલ હન્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આવા જ ખાતાઓને શોધી કાઢીને ગુનેગારો સુધી પહોંચવાનો છે.
🔍 કેવી રીતે પાર પડ્યું ‘ઓપરેશન મ્યૂલ હન્ટ 1.0’?
વર્ષ 2025માં હાથ ધરવામાં આવેલું આ ઓપરેશન કોઈ સામાન્ય પોલીસ કાર્યવાહી નહોતી. તેમાં ટેકનોલોજી અને ડેટા ઇન્ટેલિજન્સનો જબરદસ્ત ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
- ટીમ વર્ક: તમામ પોલીસ કમિશનર, રેન્જ વડાઓ અને લોકલ ક્રાઈમ બ્રાન્ચને આ મિશનમાં જોડવામાં આવ્યા હતા.
- ડેટા સંકલન: ઇન્ડિયન સાયબરક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C), NCRP પોર્ટલ અને 1930 હેલ્પલાઈન પરથી મળેલા ડેટાનું ઊંડું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું.
- નોડલ અધિકારીઓ: દરેક જિલ્લામાં ખાસ નોડલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવી, જેઓ બેંકો સાથે રીઅલ-ટાઇમમાં સંપર્ક સાધીને શંકાસ્પદ વ્યવહારો પર નજર રાખતા હતા.
આ સચોટ સંકલનનું પરિણામ એ આવ્યું કે પોલીસે 913 મ્યૂલ અકાઉન્ટ્સ સામે કડક કાર્યવાહી કરી છે.
📊 ઓપરેશનની અભૂતપૂર્વ સફળતાના આંકડા
ઓપરેશન મ્યૂલ હન્ટ 1.0 ના પરિણામો ચોંકાવનારા અને આશાસ્પદ છે:
- કુલ ઓળખાયેલા ગુના: 4052 (જેમાંથી 491 માત્ર ગુજરાતના છે).
- ધરપકડ: 638 આરોપીઓ જેલના સળિયા પાછળ.
- રોકડ ઉપાડમાં ઘટાડો: પોલીસની ભીંસ વધતા એટીએમ દ્વારા થતા ઉપાડમાં 66 ટકા અને ચેક દ્વારા થતા ઉપાડમાં 75 થી 80 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
- પ્રથમ લેયરના ખાતા: ઠગો જ્યાં સૌથી પહેલા પૈસા જમા કરાવતા હોય છે તેવા ખાતાઓની સંખ્યામાં પણ 30 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.
🤖 હવે સાયબર ચોરોની ખેર નથી: RBI અને AI નો સાથ
સાયબર સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે હવે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) મેદાનમાં ઉતર્યું છે. RBI ના દિશાનિર્દેશ હેઠળ ઇન્ડિયન ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇન્ટેલિજન્સ કોર્પોરેશન (IDPIC) દ્વારા એક નવી રિસ્ક સ્કોરિંગ પ્રણાલી અમલમાં મુકાઈ રહી છે. આ સિસ્ટમમાં દરેક ટ્રાન્ઝેક્શનને ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવશે:
- લો રિસ્ક (ઓછું જોખમ)
- મીડિયમ રિસ્ક (મધ્યમ જોખમ)
- હાઈ રિસ્ક (વધારે જોખમ)
જો કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શન ‘હાઈ રિસ્ક’માં આવશે, તો બેંકો તરત જ તે ખાતા સામે કાર્યવાહી કરી શકશે. આ ઉપરાંત, શંકાસ્પદ ખાતાઓની માહિતી શેર કરવા માટે mulehunter.ai નામની ખાસ રજીસ્ટ્રી પણ બનાવવામાં આવી છે.
🌐 ડિજિટલ ઇન્ડિયા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા
વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં છેલ્લા 11 વર્ષોમાં ભારતે ડિજિટલ ક્રાંતિ જોઈ છે. 11 વર્ષ પહેલા દેશમાં માત્ર 25 કરોડ ઇન્ટરનેટ યુઝર્સ હતા, જે આજે વધીને 100 કરોડથી વધુ થઈ ગયા છે. UPI ટ્રાન્ઝેક્શનમાં થયેલો વધારો ભારતની પ્રગતિનું પ્રતીક છે. પરંતુ, આ પ્રગતિની સાથે સાયબર સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વની છે. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહના મતે, સાયબર સુરક્ષા હવે માત્ર આર્થિક સુરક્ષા નથી, પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો મુદ્દો છે.
💡 નાગરિકો માટે સલાહ
ગુજરાત સરકાર અને પોલીસ તમારા નાણાંની સુરક્ષા માટે કટિબદ્ધ છે, પરંતુ નાગરિક તરીકે આપણી પણ કેટલીક જવાબદારી છે:
- કોઈપણ અજાણી વ્યક્તિને લાલચમાં આવીને તમારા બેંક ખાતાની વિગતો ન આપો.
- જો તમે સાયબર ફ્રોડનો શિકાર બનો, તો તુરંત 1930 નંબર પર કોલ કરો.
- ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ જેવી ધમકીઓથી ડરશો નહીં અને જાગૃત રહો.
ઓપરેશન મ્યૂલ હન્ટ 1.0 એ સાબિત કરી દીધું છે કે ટેકનોલોજી ગમે તેટલી આગળ વધે, કાયદાના હાથ હંમેશા ગુનેગારોથી લાંબા હોય છે. ગુજરાત પોલીસની આ કામગીરી સાયબર સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં એક નવો માઈલસ્ટોન સાબિત થશે.
ભારતના ઈમિગ્રેશન નિયમોમાં મોટો ફેરફાર : વિદેશીઓ માટે 180 દિવસનો નવો નિયમ લાગુ
